Advies bij vloeibare voeding na een kaakoperatie

Inleiding

Om verschillende redenen kan het nodig zijn dat je tijdelijk vloeibare of dun vloeibare voeding gebruikt. Vloeibare voeding kun je met een lepel eten en heeft ongeveer de dikte van yoghurt, vla of pap. Dun vloeibare voeding is dun genoeg om via een rietje of tuitbeker te drinken. Kost drinken door een rietje veel moeite, dan kan een korter rietje helpen.

Welke voeding voor jou geschikt is hangt af van hoeveel je je kaak mag en kunt belasten. Meestal gebruik je de eerste 2 tot 3 weken dun vloeibare voeding. Daarna volg je vaak nog 3 tot 4 weken vloeibare voeding. In deze informatie lees je hoe je zelf een volwaardige vloeibare voeding kunt samenstellen.

Mondhygiëne

Een goede mondverzorging helpt om je gebit gezond te houden. Poets je tanden daarom regelmatig en zo goed mogelijk. Dit kan in het begin wat lastiger zijn, maar blijft belangrijk. Een kleine tandenborstel of kindertandenborstel kan prettig zijn. De mondhygiënist helpt je in de eerste weken bij het schoonhouden van je gebit en geeft tips. Daarnaast spoel je je mond minimaal 3 keer per dag met chloorhexidine gedurende maximaal 2 weken.

Algemene richtlijnen

Alle producten in vloeibare vorm zijn toegestaan. Het is belangrijk dat je voeding volwaardig is zodat je lichaam voldoende voedingsstoffen krijgt voor herstel en genezing.

Een volwaardige vloeibare voeding bevat per dag minimaal:

•       1,5 liter volle melkproducten zoals melk, yoghurt, vla, pap, chocolademelk of kwark

•       2 glazen vruchtensap

•       2 warme maaltijden met per maaltijd:

o   50 tot 75 gram vlees, vis, kip, 1 ei of vegetarische vleesvervanging

o   2 tot 3 lepels groente

o   1 aardappel

o   20 gram margarine of boter

Varieer zoveel mogelijk in smaak, temperatuur en kleur. Kruiden en specerijen kunnen helpen om de maaltijden smakelijker te maken.

Maak porties niet te groot. Door het toevoegen van vocht wordt het volume groter en zit je vaak sneller vol. Meestal lukt ongeveer 500 ml per keer. Gebruik daarom naast 3 hoofdmaaltijden nog 3 tot 4 tussendoortjes per dag. Probeer het aantal eetmomenten te beperken tot maximaal 7 per dag om het risico op gaatjes te verkleinen.

Bouillon geeft snel een vol gevoel maar bevat weinig voedingsstoffen. Gebruik bouillon daarom niet als vervanging van een maaltijd.

Vervanging van de broodmaaltijd

In plaats van brood kun je kiezen voor pudding, pap, vla, yoghurt of andere zachte producten. Geschikte voorbeelden zijn:

•       Broodmix recept:

o   3 sneden witbrood zonder korst

o   10 gram margarine of roomboter

o   2 plakjes vleeswaren (bijvoorbeeld kipfilet met tuinkruiden) of

o   30 gram vleespastei of

o   30 gram jam

o   Bouillon of melk
Ingrediënten mengen en fijnmaken met een staafmixer. Op de gewenste dikte brengen met behulp van bouillon of melk.

•       Zelfgemaakte of kant-en-klare vla, pap of pudding

•       Chocoladevla eventueel verdund met chocolademelk

•       Volle kwark of Griekse yoghurt naturel of met fruit

•       Griesmeelpap of rijstepap eventueel verdund met melk of vruchtensap

•       Karnemelkpap of bloempap

•       Drinkontbijt of (vers) sinaasappelsap

Gebruik bij voorkeur vezelrijke producten zoals Brinta of havermout om verstopping te helpen voorkomen en voldoende ijzer binnen te krijgen.

Als je elastieken draagt en dun vloeibare voeding nodig hebt, kan het prettig zijn voeding met vezels eerst te zeven zodat deze niet tussen beugel of elastieken blijft zitten.

Melkproducten zijn belangrijk na een operatie. Ze leveren energie, eiwitten, vitaminen en mineralen. Vooral eiwitten helpen bij herstel.

Heb je een plakkerig gevoel in de mond na melkproducten? Neem dan een slokje koud water eventueel met een paar druppels citroensap. Zure melkproducten zoals yoghurt en kwark geven vaak een frisser gevoel dan zoete melkproducten.

Vervanging van de warme maaltijd

Gebruik voor het bereiden van de warme maaltijd een staafmixer, blender of keukenmachine. Omdat je vocht toevoegt, kan extra kruiden helpen om de smaak goed te houden.

Bereid de maaltijd zoals je gewend bent en mix daarna alle onderdelen fijn met bijvoorbeeld bouillon, saus, boter, room of melk. Je kunt onderdelen ook apart pureren zodat smaken beter behouden blijven.

Een voorbeeld van een warme maaltijd is:

•       1 flinke aardappel

•       2 tot 3 lepels groente

•       50 tot 75 gram vlees, vis of 1 ei

•       1 klontje boter

•       Eventueel bouillon of groentenat om te verdunnen

Bereiding: Kook de aardappel en de groente gaar. Kook, stoof of bak het vlees zacht en snijd het in kleine stukjes. Doe het vlees in een mengbeker, voeg ca. 100 ml bouillon toe en pureer het mengsel met een staafmixer of keukenmachine. Geschikt om fijn te malen zijn: gehakt, gekookte ham, lever, kipfilet, ei en vis. Voeg aan het gepureerde vlees de aardappel en groente toe. Pureer alles opnieuw. Voeg een klontje (dieet-) margarine of boter toe en verdun eventueel met bouillon of groentenat en zeef indien nodig de mix voeding. Het geheel kan op smaak gebracht worden met kruiden, specerijen en zout.

Geschikte alternatieven zijn maaltijdsoepen zoals erwtensoep, linzensoep of bonensoep. Ook nasi, bami, macaroni, stamppot of supermarktmaaltijden kun je fijnmaken met een staafmixer. Gebruik hierbij voldoende saus of vocht.

Gebruik liever geen draderige groenten zoals zuurkool, asperges, champignons of bleekselderij, omdat deze moeilijk vloeibaar te maken zijn. Zorg dat vlees zacht bereid is. Stoven, koken, pocheren en grilleren zijn goede bereidingswijzen. Voeg bij gepureerd vlees altijd wat jus of saus toe voor een prettigere structuur.                                           

Kant-en-klaar gekocht

Je kunt ook gebruikmaken van kant-en-klare maaltijden uit de supermarkt zoals stoommaaltijden, diepvriesmaaltijden of magnetronmaaltijden. Warm deze op volgens de verpakking en maak ze daarna fijn met een staafmixer. Breng op de gewenste dikte met bouillon of saus. Ook maaltijdsoepen uit blik of diepvries zijn geschikt.

Baby-, peuter- en kindermaaltijden kunnen ook gebruikt worden. Kies bij voorkeur maaltijden vanaf 8 maanden en gebruik 2 tot 3 potjes per warme maaltijd. Voeg eventueel kruiden en boter toe voor extra smaak en energie.

Fruit

Gebruik dagelijks minimaal 2 glazen vruchtensap of vruchtenmoes (eventueel) verdund) De voorkeur gaat uit naar (vers geperst) vruchtensap met vruchtvlees, omdat dit veel vezels bevat. Pas op voor sinaasappelsap en andere vruchtensappen als jouw wonden nog niet geheeld zijn. Door het zure kunnen de wondjes pijnlijk zijn.

Voorbeeld van vezelrijke vruchtensappen:

• Vers geperst of kant-en-klare sinaasappelsap (zonder vruchtvlees)
• Tweedrank of dubbeldrank
• Rozenbottelsiroop (met water of karnemelk)
• Appelmoes, zelf bereid of kant-en-klaar, eventueel verdund met appelsap
• Abrikozen (uit blik of geweekt), gepureerd en eventueel verdund met sap, bijvoorbeeld sinaasappel- of appelsap
• Kant-en-klare (vezelrijke) vruchten- en groentesappen, zoals pruimensap, abrikozensap, wortelsap, bietensap en tomatensap. Deze zijn verkrijgbaar in de supermarkt of reformzaak.

IJzer

Een (dun) vloeibare voeding bevat soms onvoldoende ijzer. Hier volgen enkele adviezen om te zorgen dat je meer ijzer binnen krijgt:

• Gebruik per dag 2 keer een mixvoeding. Dit bevat de aanbevolen hoeveelheid vlees (100 gram) per dag. Je kunt ook 1 mixvoeding en 1 portie peulvruchtensoep gebruiken. Dit levert dezelfde hoeveelheid ijzer.
• Als je van lever houdt, neem dan wat vaker lever wanneer je een warme maaltijd maakt.
• Drink Roosvicee ferro.

Ongewenst gewichtsverlies

Weeg jezelf 1 tot 2 keer per week om je gewicht te controleren. Val je af, dan is dat een teken dat je lichaam te weinig voeding krijgt. Gewichtsverlies kan een goede genezing tegenwerken. Je kunt je voeding energierijker maken door:

• Meer tussenmaaltijden te gebruiken.
• Volle melkproducten te gebruiken met een scheutje opgeklopte room, bijvoorbeeld door de koffie, vla, pap en yoghurt. Onopgeklopte room geeft minder snel een vol gevoel dan geklopte slagroom zodat je er meer van kunt gebruiken.
• Crème fraîche en zure room te gebruiken in bijvoorbeeld saus, gebonden soep, puree, jus en gepureerde groente.
• Kaas, bijvoorbeeld schimmel- of volvette Hollandse kaas, toe te voegen bij gepureerde groenten en aardappelpuree.
• Een klontje (dieet-) margarine of boter toe te voegen aan gepureerde groente, puree, saus, soep en pap.
• Eventueel suiker in dranken en gerechten te gebruiken, bijvoorbeeld in vruchtensappen, yoghurt, pap, appelmoes en vla. Je kunt ook gebruikmaken van suikervervangers, zoals honing, limonadesiroop en stroop in bijvoorbeeld de thee.
• Saus te gebruiken bij het eten zoals bijvoorbeeld mayonaise, mosterd, cocktailsaus of andere sausjes.

Obstipatie (verstopping)

Het is normaal dat je bij een (dun) vloeibare voeding niet goed naar het toilet kunt. Deze voeding bevat namelijk minder vezels en juist vezels zorgen voor een goede ontlasting. Als je last krijgt van obstipatie kun je gebruik maken van de volgende adviezen:

• Gebruik het moes van geweekte zuidvruchten (zoals pruimen, abrikozen, tuttifrutti). Zet de zuidvruchten een paar uur in de week en kook ze met water (eventueel op smaak brengen met stroop en/of suiker en citroensap). Pureer met wat kookvocht en voeg zoveel extra kookvocht toe als nodig is.
• Drink Roosvicee laxo of verwerk dit in melkproducten zoals yoghurt en karnemelk.
• Drink pruimensap (verkrijgbaar in reformzaak).
• Gebruik pap van grove graanproducten zoals havermout, Brinta, gort en griesmeel.
• Neem vruchtensap met vruchtvlees.

Extra vitaminen en mineralen

Soms is aanvulling met extra vitaminen of mineralen nodig. Dit kan bijvoorbeeld met een multivitaminepreparaat. Lukt het niet om voldoende calorieën binnen te krijgen, dan kan drinkvoeding een goede aanvulling zijn. Drinkvoeding bevat extra energie, eiwitten, vitaminen en mineralen en is verkrijgbaar in verschillende smaken. Overleg hierover altijd met de mondhygiënist, kaakchirurg of diëtist.

Enkele ideeën en recepten

Voorbeelden van geschikte extra tussendoortjes en dranken zijn:
• kant-en-klare milkshake
• zelfgemaakte milkshake met roomijs, volle melk en fruit of siroop
• milkshake met roomijs, yoghurt of vruchtensap
• oploskoffie bereid met volle melk in plaats van water
• yoghurtdrank of karnemelkdrank met een scheutje room

Vragen?

Deze folder is niet bedoeld als vervanging van de mondelinge informatie, maar als aanvulling daarop. Zo kun je alles nog eens rustig nalezen. 

Heb je nog vragen? Neem dan contact op met de polikliniek kaakchirurgie, bereikbaar op werkdagen tussen 8.30 en 16.30 uur via telefoonnummer 040 - 286 48 68.