Voedingsadviezen bij overmatig braken tijdens de zwangerschap

Je hebt last van overmatige misselijkheid en/of braken tijdens je zwangerschap, ook wel hyperemesis gravidarum genoemd. In deze brochure informeren wij je over wat hyperemesis gravidarum is. Daarnaast geven wij adviezen die kunnen bijdragen aan het verminderen van je klachten.

Wat is overmatig zwangerschapsbraken (hyperemesis gravidarum)?

Veel vrouwen hebben in de eerste maanden van hun zwangerschap last van misselijkheid en braken. In de meeste gevallen verdwijnen deze klachten tussen de 12e en 20e week van de zwangerschap. Bij sommige vrouwen zijn de klachten echter zo hevig dat zij onvoldoende voedsel en vocht kunnen binnenhouden. We spreken dan van overmatig zwangerschapsbraken (HG). Er is dan sprake van hevige misselijkheid, braken en verminderde of geen eetlust. Doordat je onvoldoende voedingsstoffen en vocht binnenhoudt, kan dit leiden tot gewichtsverlies, uitdroging en een tekort aan vitaminen en mineralen. Door het vele braken kun je vermoeid raken. Bij een op de vijf vrouwen houdt HG aan tot de bevalling.

HG kan een grote invloed hebben op je dagelijks leven, zoals je energie, werk, sociale leven en mentale gezondheid.

De precieze oorzaak van HG is nog niet volledig bekend. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol, zoals hormonale veranderingen, erfelijke aanleg en individuele gevoeligheid.

Recent onderzoek laat zien dat het hormoon GDF15, dat tijdens de zwangerschap door de placenta wordt aangemaakt, mogelijk een belangrijke rol speelt. Dit hormoon beïnvloedt het braakcentrum in de hersenen en kan misselijkheid en braken veroorzaken. Sommige vrouwen lijken gevoeliger te zijn voor dit hormoon, waardoor zij ernstigere klachten ontwikkelen.

Hoewel deze inzichten belangrijk zijn, is er nog meer onderzoek nodig. HG wordt daarom gezien als een multifactoriële aandoening.

In de meeste gevallen heeft HG geen directe schadelijke gevolgen voor het kind. Bij ernstige of langdurige klachten kunnen er echter risico’s ontstaan, zoals een lager geboortegewicht en neurologische ontwikkelingsstoornissen. Daarom is goede begeleiding en behandeling belangrijk.

Wat kun je zelf doen?

Het belangrijkste doel is om niet te hoeven braken en om zo goed mogelijk te blijven eten en drinken wat wél lukt. Forceer niets: wat vandaag niet lukt, lukt misschien morgen wel. Het is een misverstand dat een zwangere voor twee zou moeten eten. Door kleine beetjes te eten/drinken kun je uitdroging voorkomen en de misselijkheid verminderen. Het is belangrijk om producten te kiezen die je verdraagt.

Lukt het niet om iets binnen te houden of blijf je veel braken? Neem dan contact op met je zorgverlener.

Algemene adviezen

Neem zoveel mogelijk rust, ook na inspanningen (bijvoorbeeld douchen).
Sta langzaam en vermijd plotselinge bewegingen.
Ga na het eten niet direct liggen, maar blijf nog 10 tot 20 minuten rechtop zitten.
Neem rustig de tijd om te eten.
Probeer zoveel mogelijk in de frisse lucht te zijn.

Smaak- en reukveranderingen

Het is mogelijk dat bepaalde producten je (tijdelijk) tegenstaan. Ook kan het zijn dat je bepaalde producten (tijdelijk) niet verdraagt.

Geuren (bijvoorbeeld van eten of parfum) kunnen invloed hebben op de misselijkheid. Probeer deze geuren te vermijden.
Per dag kan de eetlust, smaakbeleving en geur wisselen. Probeer veel verschillende producten uit. Wat de ene keer geen succes is, kan de andere keer wel in de smaak vallen en omgekeerd.
Temperatuur beïnvloedt de smaak; koude gerechten hebben vaak een minder sterke smaak dan warme gerechten.
Gekoelde dranken gaan vaak beter dan ongekoelde dranken.
Drinken met behulp van een rietje wordt vaak beter verdragen dan drinken uit een glas.

Tips tegen de misselijkheid

Misselijkheid kan ook worden veroorzaakt of verergerd door een lege maag. In dat geval kan hij worden ‘weggegeten’.
Een tekort aan vocht verergert de misselijkheid. Probeer daarom elke dag voldoende te drinken: dat is 1,5 tot 2 liter per dag. Je kunt bijvoorbeeld water, thee, melk, karnemelk, yoghurtdrank, chocolademelk, bouillon en frisdrank gebruiken.
Een vieze smaak in de mond kan worden veroorzaakt doordat je te weinig drinkt. Drink daarom voldoende. Soms verdwijnt de vieze smaak door iets met een sterke smaak te eten, bijvoorbeeld een pepermuntje. Of zuig op iets zuurs, bijvoorbeeld een schijfje citroen of een stukje augurk.
Eet meerdere kleine maaltijden, verdeeld over de dag. Neem in ieder geval 3 hoofdmaaltijden en 3 keer iets tussendoor.
Houd rekening met je misselijkheidspatroon de dag. Als je veel last hebt van ochtendmisselijkheid, maar je voelt je wat beter rond het middaguur, eet dan wat minder ’s ochtends en benut de uren dat je wat minder misselijk bent om wat meer te eten.
Ochtendmisselijkheid vermindert soms door het eten van een toastje of beschuit voor het opstaan. TIP: leg dit alvast op je nachtkastje.
Soms kan koken al resulteren in misselijkheid. Als je zelf kookt, gebruik dan de magnetron. Dan hebt je minder last van etensgeuren. Probeer of iemand anders voor je kan koken en blijf zelf uit de keuken. De maaltijd zelf hoeft namelijk niet altijd het probleem te zijn. Maak gebruik van kant-en-klaar producten. Koken, stoven of pocheren geven (net als klaarmaken in de magnetron) vaak minder hinderlijke geuren dan bakken en braden.
Neem een koude maaltijd als je die beter verdraagt dan een warme maaltijd. Koud voedsel geurt bovendien minder. Bijvoorbeeld een sandwich, huzaren-, pasta-, fruit- of groentesalades, koud vlees zoals vleeswaren (gekookte worst, boterhamworst, beenham, kipfilet, gebraden gehakt), maar ook (gerookte) kipfilet, fricandeau, gebraden gehakt of rollade. Hoe het eten eruit ziet, kan ook veel invloed hebben. Als eten moeilijk gaat, is het extra belangrijk dat het er aantrekkelijk uit ziet.

Let op: deze adviezen werken niet voor iedereen. Kijk vooral wat jou helpt.

Praktische adviezen per maaltijdmoment

Broodmaaltijden:

Besmeer het brood royaal met roomboter of margarine.
Gebruik dubbel hartig beleg.
Een schaaltje pap, yoghurt, kwark of vla eet vaak makkelijk dan een boterham.
Brood kan vervangen worden door muesli of andere ontbijtgranen
Probeer verschillende broodsoorten zoals krentenbrood, roggebrood, suikerbrood, stokbrood of een worsten-, kaas- of saucijzenbroodje.
Maak in plaats van een belegde boterham een tosti of wentelteefje.
Neem eens een snack bij of op de boterham zoals een ei, omelet, ragout, gebakken vis, huzarensalade, eiersalade, kroket, frikandel of knakworst.

Warme maaltijd:

Kleine porties zijn vaak beter te verdragen.
Eet liever geen bouillon of soep vlak voor de warme maaltijd, deze geven snel een vol gevoel.
Voeg roomboter, margarine, (kook)room, slagroom, crème fraîche, kaas en/of mayonaise toe aan jus, sausjes, aardappelgerechten, pastagerechten of groenten.
Voeg room of siroop aan het nagerecht toe.
Rauwkost bevat weinig energie en geeft een vol gevoel.

Tussendoortjes:

Wissel warme en koude tussendoortjes met elkaar af.
Varieer met tussendoortjes en probeer nieuwe smaken en varianten uit
Voorbeelden van geschikte tussendoortjes: ontbijt of krentenbol royaal besmeerd, schaaltje volle vla, kwark of vruchtenyoghurt, chocolademelk, handje noten, vleeswaar uit het vuistje, blokje kaas, gevulde koek en suikerwafel.

Als het ondanks deze adviezen niet lukt om voldoende energie binnen te krijgen, dan kan drinkvoeding een oplossing zijn. Overleg hierover met een diëtist.

Vochtinname

Probeer regelmatig kleine slokjes te drinken verdeeld over de dag.

Lukt het niet om voldoende te drinken of plas je weinig? Neem dan contact op met je zorgverlener. Soms is extra vocht via een infuus nodig.

Vitamines en mineralen

Er wordt geadviseerd om tot 8 weken na de conceptie (10e week van de zwangerschap) dagelijks een supplement met 400 microgram foliumzuur per dag te gebruiken. Daarnaast is het advies om gedurende de gehele zwangerschap dagelijks 10 microgram vitamine D in te nemen.

Wil je daarnaast nog extra vitamines en mineralen gebruiken? Kies dan voor een multivitamine speciaal voor de zwangere vrouw. Als je dat doet, hoef je geen extra vitamine D en foliumzuur meer te gebruiken (zie ook www.voedingscentrum.nl).

Specifieke adviezen bij de zwangerschap

Heb je nog specifieke vragen omtrent wat je wel of niet mag eten tijdens de zwangerschap, dan kun je de website van het Voedingscentrum raadplegen www.voedingscentrum.nl.

Tot slot

Hyperemesis gravidarum is een ernstige aandoening waarbij je goede begeleiding verdient. Je staat er niet alleen voor.

Heb je nog vragen?

Deze informatie is niet bedoeld als vervanging van mondelinge informatie, maar als aanvulling hierop. Hierdoor kun je thuis alles nog eens rustig nalezen. Bovendien is deze informatie bedoeld als naslagwerk, zodat je nog eens dingen na kunt zoeken over je voeding.

Heb je nog vragen of maak je je zorgen? Neem dan contact op met je verloskundige, arts of diëtist.